Glocom tân mạch hay bệnh tăng nhãn áp tân mạch (Neovascular glaucoma - NVG) được đặc trưng bởi sự hình thành các mạch máu mới trên mống mắt và góc của tiền phòng, có khả năng gây mù lòa cao. Những mạch máu mới này hình thành do thiếu máu cục bộ ở mắt. Tỷ lệ mắc glocom tân mạch đang gia tăng do tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường ngày càng tăng. Chẩn đoán sớm và điều trị tích cực là những khía cạnh quan trọng cần quan tâm trong việc quản lý bệnh này.
Tìm hiểu chung glocom tân mạch
Glocom tân mạch là gì?
Bệnh tăng nhãn áp tân mạch (Neovascular glaucoma - NVG) là một dạng bệnh tăng nhãn áp thứ phát được đặc trưng bởi các mạch máu mới trên mống mắt và góc của tiền phòng. Cơ chế của tân mạch ở phần trước là thiếu máu cục bộ ở phần sau của mắt do một số bệnh lý tại mắt và hệ thống.
Bệnh lý này là một loại bệnh tăng nhãn áp thứ phát liên quan đến các rối loạn làm giảm lưu lượng máu đến võng mạc (lớp nhạy cảm với ánh sáng ở phía sau mắt). Khi võng mạc không nhận đủ lưu lượng máu cần thiết nó sẽ tạo ra yếu tố tăng trưởng (yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu hoặc VEGF) giúp hình thành các mạch máu mới.
Tuy nhiên, những mạch máu mới này có thể phát triển sai vị trí trong mắt, có thể bị rò rỉ và có thể gây chảy máu, viêm nhiễm sau đó để lại sẹo. Khi các mạch máu mới hình thành trên các kênh thoát nước của mắt, chất lỏng trong mắt sẽ bị chặn lối thoát ra ngoài dẫn đến áp lực nội nhãn cao (IOP) và có thể làm tổn thương dây thần kinh thị giác.
Bệnh tăng nhãn áp tân mạch được chia thành bốn giai đoạn: Tiền tăng nhãn áp, tiền tăng nhãn áp, bệnh tăng nhãn áp góc mở và bệnh tăng nhãn áp góc đóng.
Triệu chứng glocom tân mạch
Những triệu chứng của glocom tân mạch
Ở giai đoạn đầu, một người có thể không có triệu chứng của NVG. Nhạy cảm với ánh sáng và mờ mắt có thể là một trong những dấu hiệu đầu tiên. Khi tình trạng tiến triển một người có thể gặp phải một trong các triệu chứng sau:
- Đau mắt;
- Đỏ mắt;
- Suy giảm thị lực.
Đôi khi cường độ đau và đỏ mắt ít rõ rệt hơn đặc biệt ở những người trẻ tuổi.
Tác động của glocom tân mạch với sức khỏe
Glocom tân mạch gây khó chịu cho người mắc bệnh, đồng thời ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực của người mắc.
Biến chứng có thể gặp khi mắc glocom tân mạch
Biến chứng của glocom tân mạch có thể đến từ diễn tiến tự nhiên của bệnh như mù lòa,... hay đến từ các phương pháp điều trị như viêm giác mạc, mỏng giác mạc,...
Khi nào cần gặp bác sĩ?
Khi có bất kỳ triệu chứng khó chịu nào ở mắt hoặc thắc mắc về bệnh lý này, bạn nên đến gặp bác sĩ ngay để được tư vấn.
Mắt nhạy cảm ánh sáng và nhìn mờ là những triệu chứng đầu tiên của bệnh glocom
Nguyên nhân glocom tân mạch
Nguyên nhân dẫn đến glocom tân mạch
Tất cả các nguyên nhân của NVG đều có chung cơ chế gây thiếu máu cục bộ võng mạc dẫn đến sự phát triển của các mạch máu mới trên mống mắt và góc tiền phòng. Ba bệnh lý chiếm phần lớn các trường hợp NVG là bệnh võng mạc tiểu đường tăng sinh (PDR), tắc tĩnh mạch võng mạc trung tâm do thiếu máu cục bộ (CRVO) và hội chứng thiếu máu cục bộ ở mắt (OIS)
Đái tháo đường: Bệnh tiểu đường chiếm khoảng một phần ba số trường hợp mắc bệnh lý glocom tân mạch. Tỷ lệ mắc bệnh này cao hơn đáng kể ở bệnh nhân tiểu đường mắc bệnh võng mạc tiểu đường tăng sinh so với tất cả bệnh nhân tiểu đường. Tỷ lệ mắc NVG trong bệnh đái tháo đường (tiểu đường) còn tăng cao hơn ở những bệnh nhân đã trải qua phẫu thuật cắt bỏ thủy tinh thể.
Tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc: NVG được thấy phổ biến hơn trong tắc tĩnh mạch võng mạc trung tâm do thiếu máu cục bộ so với biến thể không do thiếu máu cục bộ. Điều quan trọng cần lưu ý là các nghiên cứu tắc tĩnh mạch trung tâm đã chứng minh tỷ lệ chuyển từ tắc tĩnh mạch trung tâm không do thiếu máu cục bộ sang tắc tĩnh mạch trung tâm do thiếu máu cục bộ xuất hiện trong khoảng một phần ba trường hợp. Vì vậy, những bệnh nhân bị tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc cần được theo dõi chặt chẽ theo thời gian để theo dõi các dấu hiệu sớm của hiện tượng tân mạch.
Tắc tĩnh mạch võng mạc trung tâm có thiếu máu cục bộ dễ hình thành glocom tân mạch
Bệnh tắc nghẽn động mạch cảnh: Đây là nguyên nhân phổ biến thứ ba của NVG và là nguyên nhân dễ bị bỏ sót hoặc chẩn đoán sai nhất vì những bệnh nhân này có thể có biểu hiện không điển hình. Chúng có thể biểu hiện với IOP thấp, mặc dù có sự hiện diện của NVI và NVA do giảm tưới máu cơ thể dẫn đến giảm sản xuất nước. Cần nhận ra tầm quan trọng của tắc nghẽn động mạch cảnh vì việc chẩn đoán và điều trị kịp thời có thể bảo vệ mắt mà còn giữ được cả tính mạng của bệnh nhân.
Các nguyên nhân không phổ biến bao gồm bức xạ mắt, khối u mắt, viêm màng bồ đào và các tình trạng linh tinh khác.
Nguy cơ glocom tân mạch
Những ai có nguy cơ mắc phải glocom tân mạch?
Bệnh lý không liên quan đến giới tính hay chủng tộc, tuy nhiên bệnh thường xuất hiện ở người lớn tuổi do đối tượng này thường có các bệnh lý nền kèm theo.
Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải glocom tân mạch
Các yếu tố nguy cơ của các bệnh này bao gồm các bệnh lý tăng huyết áp, tiểu đường và bệnh tim.
Phương pháp chẩn đoán & điều trị glocom tân mạch
Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán glocom tân mạch
Chẩn đoán NVG bao gồm kiểm tra mắt toàn diện để đánh giá:
- Áp lực bên trong mắt;
- Dây thần kinh thị giác và tiền phòng;
- Góc thoát nước của mắt;
- Thị trường.
Các bác sĩ cũng có thể thực hiện các xét nghiệm hình ảnh để giúp chẩn đoán và theo dõi sự tiến triển của bệnh. Điều cần thiết và quan trọng là cần phải xác định nguyên nhân gây nên bệnh lý này vì chỉ khi giải quyết nguyên nhân mới có thể điều trị hiệu quả. Nếu nguyên nhân vẫn chưa rõ ràng, bác sĩ có thể hỏi bệnh sử kỹ lưỡng để xác định bất kỳ yếu tố nguy cơ nào đối với NVG và yêu cầu các xét nghiệm bổ sung để xác nhận các tình trạng như bệnh tiểu đường hoặc CAD. Các cận lâm sàng có thể thực hiện gồm:
- Chụp mạch huỳnh quang để xác định bệnh lý võng mạc.
- Doppler động mạch cảnh khi nghi ngờ hẹp động mạch cảnh gây thiếu máu cục bộ ở mắt.
Phương pháp điều trị glocom tân mạch
Phương pháp điều trị được lựa chọn tùy thuộc vào giai đoạn của bệnh và mức độ mất thị lực. Nguyên tắc điều trị glocom tân mạch như sau:
- Xác định và quản lý yếu tố căn nguyên như tiểu đường, tắc nghẽn động mạch cảnh hoặc các nguyên nhân khác gây thiếu máu cục bộ võng mạc.
- Điều trị thiếu máu cục bộ võng mạc bằng phương pháp quang đông toàn võng mạc (PRP) hoặc tiêm thuốc kháng VEGF vào dịch kính.
- Kiểm soát áp lực nội nhãn.
- Kiểm soát tình trạng viêm bằng cách sử dụng thuốc nhỏ corticosteroid.
- Thuốc giãn đồng tử như thuốc nhỏ atropine.
Điều trị nguyên nhân: Điều trị NVG bao gồm điều trị hoặc kiểm soát nguyên nhân cơ bản và giảm áp lực mắt để giúp ngăn ngừa tổn thương dây thần kinh thị giác. Việc giải quyết nguyên nhân cơ bản sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân với mục tiêu là kiểm soát lưu lượng máu đến võng mạc tốt hơn và giảm sự hình thành các mạch máu mới.
Quang đông võng mạc: Phương pháp điều trị bằng laser được gọi là quang đông võng mạc làm giảm sản xuất VEGF.
Quang đông võng mạc là phương pháp điều trị hiệu giúp giảm sản xuất VEGF
Tiêm thuốc chống VEGF: Tiêm thuốc chống VEGF trực tiếp vào mắt để thúc đẩy sự biến mất của các mạch máu mới.
Thuốc: Phương pháp đầu tiên thường là thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc uống để giảm áp lực trong mắt. Mắt bị glocom tân mạch thường kèm theo tình trạng viêm đặc biệt là trong giai đoạn cấp tính, có thể điều trị bằng thuốc nhỏ mắt corticosteroid tại chỗ. Prednisolone axetat 1% có thể được sử dụng với liều lượng giảm dần. Cơn đau và khó chịu do co thắt thể mi ở mắt do NVG có thể được giảm bớt nhờ sự trợ giúp của thuốc nhỏ mắt liệt mắt như atropine hoặc cyclopentolate.
Ống dẫn lưu: Nếu các phương pháp điều trị bằng thuốc và laser không thành công các bác sĩ có thể khuyên bạn nên đặt một ống dẫn lưu vào mắt để giảm áp lực trong mắt.
Phá hủy cơ thể mi: Khi một người có thị lực kém, các bác sĩ có thể đề nghị thực hiện thủ thuật laser ít xâm lấn hơn để phá hủy cơ thể mi (là bộ phận tạo ra chất lỏng của mắt).
Chế độ sinh hoạt & phòng ngừa glocom tân mạch
Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến glocom tân mạch
Những biện pháp giúp ngăn ngừa diễn tiến xấu của bệnh:
- Khám mắt thường xuyên theo hướng dẫn của bác sĩ khi mắc các bệnh lý về mắt, bệnh đái tháo đường,...
- Có ý thức quan tâm đến sức khỏe cá nhân và người thân bằng việc khám sức khỏe định kỳ ít nhất 6 tháng 1 lần.
- Điều trị tốt các bệnh lý nền có thể gây glocom tân mạch.
Người mắc bệnh đái tháo đường cần tái khám mắt thường xuyên
Phòng ngừa glocom tân mạch
Bệnh tăng nhãn áp tân mạch luôn là một thách thức trong việc điều trị, nhưng một số trường hợp có thể bảo tồn được thị lực, đặc biệt nếu NVG được phát hiện và điều trị sớm trong quá trình phát bệnh. Vì thế những bệnh nhân có nguy cơ cao mắc bệnh tăng nhãn áp tân mạch như những người mắc bệnh võng mạc tiểu đường tăng sinh nên khám mắt thường xuyên.
