Nói lắp là gì? Nguyên nhân và cách điều trị bệnh nói lắp

bởi: Trọng Huy 24 Tháng 07, 2025

Nói lắp còn được gọi là rối loạn giọng nói liên quan đến sự trôi chảy và lưu loát bình thường của lời nói. Những người mắc chứng bệnh nói lắp đều biết bản thân muốn nói gì nhưng khi phát âm thì bị khó khăn.

Tìm hiểu chung nói lắp

Nói lắp là tình trạng nói năng bị gián đoạn, làm gián đoạn sự trôi chảy bình thường của lời nói. Nói trôi chảy có nghĩa là nói dễ dàng và nhịp nhàng. Khi nói lắp, tình trạng ngắt quãng thường xảy ra và gây ra khó khăn cho người nói. Những tên gọi khác của nói lắp là nói lắp và rối loạn nói trôi chảy ở trẻ em.

Những người nói lắp biết họ muốn nói gì, nhưng họ gặp khó khăn khi nói. Ví dụ, họ có thể lặp lại hoặc kéo dài một từ, một âm tiết hoặc một phụ âm hoặc nguyên âm. Hoặc họ có thể dừng lại khi nói vì họ đã nói đến một từ hoặc âm thanh khó phát âm.

Nói lắp là tình trạng phổ biến ở trẻ nhỏ như một phần thông thường của quá trình học nói. Một số trẻ nhỏ có thể nói lắp khi khả năng nói và ngôn ngữ của chúng chưa phát triển đủ để theo kịp những gì chúng muốn nói. Hầu hết trẻ em đều vượt qua được tình trạng nói lắp này khi lớn lên, được gọi là nói lắp phát triển.

Nhưng đôi khi nói lắp là tình trạng lâu dài kéo dài đến tuổi trưởng thành. Tình trạng nói lắp này có thể ảnh hưởng đến lòng tự trọng và khả năng giao tiếp với người khác.

Trẻ em và người lớn bị nói lắp có thể được hỗ trợ bằng các phương pháp điều trị như liệu pháp ngôn ngữ, thiết bị điện tử để cải thiện khả năng nói trôi chảy hoặc một hình thức trị liệu sức khỏe tâm thần gọi là liệu pháp hành vi nhận thức.

Triệu chứng nói lắp

Những dấu hiệu và triệu chứng của nói lắp

Các dấu hiệu nói lắp bao gồm:

Khó để phát âm rõ ràng một từ, một câu.
Kéo dài một từ hoặc các âm trong một từ, một câu nói.
Lặp lại liên tục các âm tiết.
Dấu lặng ngắn cho một số âm tiết hoặc từ nhất định hoặc tạm dừng trong một từ (từ đứt quãng).
Thêm các từ thừa như "ừm" nếu dự đoán khó chuyển sang từ tiếp theo.
Căng thẳng quá mức, gồng mình để có thể phát âm một từ.
Lo lắng khi nói chuyện.
Nói lắp có thể đi kèm với:
Nháy mắt nhanh.
Run môi hoặc hàm.
Giật đầu.

Nói lắp có thể trầm trọng hơn khi bị kích thích, nói lắp khi căng thẳng, mất tự chủ, áp lực.

Nói trước một nhóm người, trước đám đông hoặc nói chuyện điện thoại là yếu tố khó khăn đối với những người nói lắp.

Tuy nhiên, người nói lắp có thể nói không lắp khi nói chuyện với chính mình, hát hoặc nói đồng thanh với người khác.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh nói lắp

Nói lắp có thể dẫn đến:

Gây khó hiểu khi giao tiếp với người khác.
Đang lo lắng về việc nói.
Không nói hoặc né tránh các tình huống bắt buộc phải nói.
Giảm khả năng tham gia các hoạt động cộng đồng.
Bị bắt nạt hoặc bị trêu chọc.
Lòng tự trọng thấp.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Nếu có bất kỳ triệu chứng nào nêu trên xảy ra, bạn nên liên hệ ngay với bác sĩ để được kiểm tra và tư vấn. Chẩn đoán và điều trị sớm sẽ giảm nguy cơ tăng nặng của bệnh và giúp bạn mau chóng hồi phục sức khỏe.

Nguyên nhân nói lắp

Nguyên nhân dẫn đến nói lắp

Các chuyên gia không hiểu hết lý do tại sao nói lắp xảy ra. Tuy nhiên, họ nghi ngờ rằng có một số yếu tố có thể góp phần gây ra tình trạng này.

Tiền sử gia đình: Bạn có khả năng nói lắp cao gấp ba lần nếu bạn có họ hàng cấp độ một (cha mẹ hoặc anh chị em ruột) nói lắp.

Di truyền: Đột biến DNA có thể góp phần gây ra nói lắp. Di truyền cũng có vẻ ảnh hưởng đến việc tình trạng này có cải thiện hay biến mất theo thời gian hay không.

Sự khác biệt về cấu trúc não: Những người nói lắp có nhiều khả năng có sự khác biệt ở một số vùng não nhất định. Đây thường là những vùng kiểm soát cơ nói hoặc sự phối hợp cơ.

Nguy cơ nói lắp

Những ai có nguy cơ mắc phải nói lắp?

Nói lắp có thể xảy ra với bất kỳ ai, nhưng nam giới có khả năng mắc chứng này cao gấp bốn lần. Độ tuổi có thể ảnh hưởng đến loại nói lắp mà bạn mắc phải:

Nói lắp phát triển luôn là tình trạng của trẻ em. Nó có thể bắt đầu sớm nhất là 2 tuổi hoặc muộn nhất là 7 tuổi. Độ tuổi trung bình để bắt đầu là khoảng 3 tuổi và 95% trẻ em bắt đầu trước 4 tuổi.
Nói lắp dai dẳng luôn là tình trạng của người lớn bắt đầu từ thời thơ ấu.
Nói lắp mắc phải có thể ảnh hưởng đến mọi người ở mọi lứa tuổi. Nó có nhiều khả năng xảy ra với các chấn thương hoặc tình trạng gây tổn thương các vùng não của bạn.

Nói lắp ở trẻ em ảnh hưởng đến 1% đến 2,4% trẻ em. Nói lắp dai dẳng ảnh hưởng đến khoảng 0,3% đến 1% người lớn. Có rất ít nghiên cứu về mức độ phổ biến của nói lắp mắc phải.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải nói lắp

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc nói lắp, bao gồm:

Thời thơ ấu chậm phát triển: Trẻ em chậm phát triển hoặc các vấn đề về giọng nói khác có thể dễ bị nói lắp hơn.
Có người thân nói lắp: Nói lắp có xu hướng chạy trong gia đình.
Căng thẳng: Căng thẳng trong gia đình, kỳ vọng cao của cha mẹ hoặc các loại áp lực khác có thể làm trầm trọng thêm tật nói lắp hiện có.

Phương pháp chẩn đoán & điều trị nói lắp

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán nói lắp

Chẩn đoán được thực hiện bởi bác sĩ chuyên môn để đánh giá và điều trị trẻ em, người lớn bị rối loạn ngôn ngữ.

Nếu là cha mẹ

Bác sĩ chuyên môn sẽ khảo sát cha mẹ về:

Tiền sử sức khỏe của con, bao gồm thời điểm trẻ bắt đầu nói lắp và khi nào nói lắp thường xuyên nhất.

Hỏi về cuộc sống của con, chẳng hạn như mối quan hệ với những người khác và kết quả học tập ở trường.

Nói chuyện với con và có thể yêu cầu con đọc to để theo dõi những khác biệt nhỏ trong lời nói.

Phân biệt giữa việc lặp lại các âm tiết và phát âm sai các từ là bình thường ở trẻ nhỏ và nói lắp có thể là tình trạng lâu dài.

Loại trừ một tình trạng tiềm ẩn có thể gây ra giọng nói không đều, chẳng hạn như hội chứng Tourette.

Nếu là người lớn nói lắp

Bác sĩ có thể:

Tiền sử sức khỏe bao gồm cả khi bắt đầu nói lắp và khi nào nói lắp là thường xuyên nhất.

Loại trừ tình trạng sức khỏe tiềm ẩn có thể gây ra nói lắp.

Đặt câu hỏi để hiểu rõ hơn việc nói lắp ở người lớn ảnh hưởng đến các mối quan hệ, thành tích học tập, sự nghiệp và các lĩnh vực khác trong cuộc sống như thế nào, và mức độ căng thẳng mà nó gây ra.

Phương pháp điều trị nói lắp hiệu quả

Điều trị có thể không loại bỏ tất cả chứng nói lắp, nhưng có thể dạy các kỹ năng giúp:

Cải thiện khả năng nói trôi chảy.
Phát triển giao tiếp hiệu quả.
Tham gia đầy đủ các hoạt động ở trường, cơ quan và xã hội.

Một vài ví dụ về cách tiếp cận điều trị bao gồm:

Liệu pháp ngôn ngữ: Liệu pháp âm ngữ có thể dạy nói chậm lại và học cách chú ý khi nói lắp.

Các thiết bị điện tử: Một số thiết bị điện tử có sẵn để tăng cường sự trôi chảy.

Liệu pháp nhận thức hành vi: Loại liệu pháp tâm lý này có thể giúp học cách xác định và thay đổi cách suy nghĩ có thể khiến chứng nói lắp trở nên tồi tệ hơn. Nó cũng có thể giúp giải quyết các vấn đề căng thẳng, lo lắng hoặc lòng tự trọng liên quan đến tật nói lắp.

Tương tác giữa cha mẹ và con cái là một phần quan trọng trong việc giúp trẻ điều trị với tật nói lắp. Thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa về ngôn ngữ-ngôn ngữ để xác định cách tiếp cận tốt nhất cho con.