Bệnh sứt môi và hở hàm ếch là bệnh có khe hở ở môi trên và/hoặc vòm miệng. Đây là bất thường bẩm sinh do môi và vòm miệng không dính liền được trong thai kì. Bệnh có thể gây ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của em bé. Bệnh có thể điều trị được nhưng cần phối hợp nhiều chuyên khoa ở từng giai đoạn tùy vào mức độ của bệnh.
Tìm hiểu chung sứt môi và hở hàm ếch
Sứt môi và hở hàm ếch là bệnh bẩm sinh do môi và vòm miệng không hợp nhất trong thai kì. Dị tật sức môi và hở hàm ếch có thể gồm: Sứt môi, hở hàm ếch, sứt môi và hở hàm ếch.
Đây là bất thường diễn ra trong ba tháng đầu của thai kỳ, khi mà khối xương đầu mặt trở nên hoàn chỉnh, thì bất thường trong việc không dính liền đã tạo nên khe hở ở môi và ở vòm họng. Bất thường này có thể ảnh hưởng đến khả năng khả năng bú, ăn, nói và nguy cơ nhiễm trùng tai.
Điều trị sức môi và hở hàm ếch không phải là một mà là kết hợp nhiều chuyên khoa khác nhau ở từng độ tuổi để bé phát triển toàn diện về mặt chức năng cũng như về thẩm mỹ.
Triệu chứng sứt môi và hở hàm ếch
Những dấu hiệu và triệu chứng của sứt môi và hở hàm ếch
Tùy theo loại bệnh thì bé sẽ có nhưng thay đổi về hình dạng:
- Sứt môi: Có khe hở ở trên môi.
- Hở hàm ếch: Sẽ quan sát thấy vòm miệng tách làm đôi.
- Sứt môi và hở hàm ếch sẽ có thể thấy cả hai dấu hiệu trên.
Khi trẻ sơ sinh bị sứt môi hở hàm ếch chào đời, bác sĩ nhi khoa có ba mối quan tâm chính:
- Nguy cơ hít phải do sự thông thương giữa khoang miệng và khoang mũi.
- Tắc nghẽn đường thở (hậu quả của hít sặc).
- Khó khăn khi ăn cho trẻ bị hở hàm ếch và trào lên mũi.
Một bệnh đi kèm phổ biến là viêm tai giữa có dịch tiết kháng trị (OME), vì những bệnh nhân bị hở hàm ếch có chức năng vòi nhĩ bị suy yếu cùng với sự thay đổi của các cấu trúc cơ gần đó . Do đó cần có kế hoạch điều trị để ngừa bệnh lý này.
Triệu chứng của bệnh sứt môi và hở hàm ếch
Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh sứt môi và hở hàm ếch
Sau khi điều trị thì qua nhiều lần phẫu thuật thì biến chứng có thể:
- Sẹo phì đại.
- Ảnh hưởng đến thẩm mỹ.
Khi nào cần gặp bác sĩ?
Sứt môi và hở hàm ếch thường được phát hiện khi mới sinh và bác sĩ có thể bắt đầu điều trị ngay vào thời điểm đó để xác định mức độ của bệnh và lên kế hoạch điều trị cụ thể.
Nguyên nhân sứt môi và hở hàm ếch
Sứt môi và hở hàm ếch, giống như hầu hết các dị tật bẩm sinh phổ biến, là do sự tương tác giữa các yếu tố di truyền và môi trường. Trong những trường hợp đó, các yếu tố di truyền tạo ra nguy cơ mắc khe hở miệng. Khi các yếu tố môi trường (tức là tác nhân gây bệnh) tương tác với kiểu gen dễ bị tổn thương về mặt di truyền, dị tật sẽ phát triển trong giai đoạn đầu của quá trình phát triển.
Nguy cơ sứt môi và hở hàm ếch
Những ai có nguy cơ mắc phải sứt môi và hở hàm ếch?
Nếu gia đình có người mắc bệnh sứt môi và hở hàm ếch thì trẻ sinh ra cũng có nguy cơ cao mắc bệnh.
Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải sứt môi và hở hàm ếch
Các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc sứt môi và hở hàm ếch bao gồm:
- Suy dinh dưỡng ở bà mẹ tương lai cũng như tiếp xúc với phenytoin, steroid, thuốc lá, rượu và Accutane (vitamin A liều cao) được biết là làm tăng khả năng dị tật sứt môi. Tuy nhiên, folate đã được phát hiện là có tác dụng phòng ngừa sự hình thành khe hở môi.
- Các yếu tố nguy cơ của hở hàm ếch , sứt môi và hở hàm ếch bao gồm hút thuốc, đái tháo đường và đái tháo đường thai kỳ, và phơi nhiễm với chất gây quái thai (axit valproic, phenytoin, axit retinoic, dioxin, thalidomide).
Mẹ hút thuốc lá hoặc tiếp xúc môi trường có người hút thuốc lá trong khi mang thai gây tăng nguy cơ sứt môi và hở hàm ếch của trẻ
Phương pháp chẩn đoán & điều trị sứt môi và hở hàm ếch
Phương pháp chẩn đoán và xét nghiệm sứt môi và hở hàm ếch
Sứt môi và hở hàm ếch thường được phát hiện trong quá trình siêu âm khám thai định kỳ ở tuần thứ 20 khi bạn mang thai. Siêu âm 3D sẽ hỗ trợ hữu ích hơn trong việc phát hiện ra bệnh lý trong thai kỳ. Không phải tất cả sứt môi và hở hàm ếch đều được phát hiện rõ ràng trên siêu âm.
Còn sau khi sinh thì dựa vào lâm sàng là đã giúp chẩn đoán bệnh lý này.
Đánh giá bất thường về gen để phòng người cho những người trong gia đình.
Chọc ối lấy nước ối xét nghiệm trong các trường hợp nghi ngờ trẻ mắc sứt môi và hở hàm ếch
Điều trị sứt môi và hở hàm ếch
Điều trị là phối hợp của các bác sĩ chuyên sâu trong nhiều lĩnh vực y khoa (bao gồm cả tai mũi họng) và nha khoa, cùng với chuyên gia lĩnh vực bệnh lý ngôn ngữ, thính học, di truyền học, điều dưỡng, sức khỏe tâm thần và y học xã hội.
Đây là mô hình đồ điều trị phổ biến nhất hiện đang được sử dụng tại hầu hết các trung tâm điều trị sứt môi và hở hàm ếch tại Mỹ:
- Trẻ sơ sinh - Khám chẩn đoán, tư vấn chung cho cha mẹ, hướng dẫn cho ăn, bịt kín vòm miệng bằng khí cụ (nếu cần); đánh giá di truyền và chẩn đoán; nguy cơ tái phát hở hàm ếch theo kinh nghiệm; khuyến nghị phác đồ phòng ngừa sứt môi và hở hàm ếch tái phát trong gia đình.
- 3 tháng tuổi - Sửa chữa sứt môi (và đặt ống thông để ngăn ngừa viêm tai giữa tràn dịch do bất thường ống vòi nhĩ).
- 6 tháng tuổi - Chỉnh nha trước phẫu thuật, nếu cần; đánh giá giọng nói đầu tiên.
- 9 tháng tuổi - Bắt đầu trị liệu giọng nói.
- 9 - 12 tháng tuổi - Sửa chữa hở hàm ếch (đặt ống thông nếu chưa thực hiện tại thời điểm sửa chữa sứt môi).
- 1 - 7 tuổi - Điều trị chỉnh nha.
- 7 - 8 tuổi - Ghép xương ổ răng.
- Trên 8 tuổi - Tiếp tục điều trị chỉnh nha.
Phẫu thuật là phương pháp điều trị chủ yếu để điều trị sứt môi và hở hàm ếch
Chế độ sinh hoạt & phòng ngừa sứt môi và hở hàm ếch
Những thói quen sinh hoạt giúp hạn chế diễn tiến của sứt môi và hở hàm ếch
Chế độ sinh hoạt:
Các bé bị sứt môi hở hàm ếch thì cũng sinh hoạt giống như những đứa trẻ khác. Cần đánh giá về khả năng ngôn ngữ của bế để cần phối hợp với các chuyên gia trị liệu giúp cho các bé hòa nhập cuộc sống tốt hơn.
Chế độ dinh dưỡng:
Việc lựa chọn loại sữa cho bé cần tham vấn bác sĩ chuyên khoa nhi, cũng như được hướng dãn về cách cho bé đối với bệnh lý này.
Cách cho bé bú khi bị bị sứt môi và hàm ếch:
- Cho bé bú ở tư thế nửa nằm nửa ngồi. Đỡ bé, cho phép đầu và cổ ở vị trí ổn định.
- Nhìn chung, bé của bạn nên sẵn sàng bú.
- Sử dụng bình sữa chuyên dụng do bác sĩ chuyên khoa ngôn ngữ khuyên dùng.
- Trẻ sơ sinh phải có thể tiêu thụ lượng sữa công thức hoặc sữa mẹ vắt ra mục tiêu trong vòng 30 phút mà không có bất kỳ dấu hiệu hoặc triệu chứng nào của tình trạng sặc (ho, nghẹn, nghẹt mũi, giọng nói ướt,...). Nếu việc bú kéo dài hơn 30 phút, có khả năng bé đang đốt cháy quá nhiều năng lượng để tăng cân và phát triển tốt.
- Nếu bé bị hở hàm ếch một bên (một bên), đôi khi việc đặt núm vú ở bên "không hở" sẽ hữu ích để giúp núm vú được nén tốt hơn và sữa được hút ra dễ dàng hơn.
- Ít nhất hãy vỗ ợ hơi cho bé vào giữa cữ bú và khi cữ bú xong. Trẻ bị hở hàm ếch có xu hướng hít nhiều không khí hơn khi bú. Hãy chú ý đến các dấu hiệu cho thấy bé cần ợ hơi (kéo núm vú ra xa, ngọ nguậy, cứng người, các dấu hiệu khó chịu nói chung,...).
- Trẻ bị hở hàm ếch hoặc hở môi và hở hàm ếch thường bị chảy một ít sữa qua mũi hoặc nghẹt mũi khi bú là bình thường.
Cứ hai đến ba giờ một lần khi mới sinh. Cứ ba đến bốn giờ một lần khi bé lớn hơn một chút.
Phòng ngừa sứt môi và hở hàm ếch
Một số biện pháp thể giảm nguy cơ trẻ mắc sứt môi và hở hàm ếch bao gồm:
- Bổ sung đầy đủ vitamin và acid folid cho mẹ đặc biết là trong ba tháng đầu của thai kỳ.
- Hãy cân nhắc tư vấn di truyền: Nếu bạn có tiền sử gia đình mắc bệnh sứt môi và hở hàm ếch, hãy báo cho bác sĩ trước khi bạn mang thai.
- Không sử dụng thuốc lá hoặc rượu bia và các chất độc hại.
Không hút thuốc lá trong thời kỳ mang thai
