Viêm kết mạc cấp: Nguyên nhân, triệu chứng và điều trị

Viêm kết mạc cấp là bệnh lý phổ biến, có thể do nhiễm trùng, dị ứng hoặc các yếu tố kích thích khác như hóa chất, khói bụi. Biểu hiện thường gặp bao gồm đỏ mắt, chảy nước mắt, ngứa, đau, tiết dịch nhầy hoặc mủ. Bệnh thường tự giới hạn trong vài ngày đến vài tuần nhưng cần điều trị phù hợp để tránh biến chứng và lây nhiễm.

Tìm hiểu chung viêm kết mạc cấp

Viêm kết mạc cấp là gì?

Viêm kết mạc cấp, hay còn gọi là "đau mắt đỏ", là tình trạng viêm nhiễm ở kết mạc - lớp màng trong suốt bao phủ phần nhãn cầu phía trước của mắt và mặt trong của mí mắt. Đây là một bệnh lý rất phổ biến vì nó có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau và các nguyên nhân này hầu hết đều thường gặp.

Viêm kết mạc cấp là dạng viêm kết mạc cấp tính, ngắn hạn, thường kéo dài dưới 4 tuần. Bệnh có thể xuất hiện ở một mắt hoặc cả hai mắt cùng lúc. Tình trạng này xảy ra ở mọi lứa tuổi và thường thay đổi tùy theo nguyên nhân cũng như thời điểm trong năm. Một dạng phổ biến của viêm kết mạc là viêm kết mạc dị ứng, xảy ra ở 15% đến 40% người bệnh do dị ứng theo mùa.

Mặc dù viêm kết mạc cấp có thể gây khó chịu nhưng hiếm khi ảnh hưởng đến thị lực. Các phương pháp điều trị có thể giúp làm dịu cơn đau do viêm kết mạc cấp. Một số nguyên nhân gây viêm kết mạc cấp có thể lây truyền, vì thế chẩn đoán sớm và thực hiện một số biện pháp phòng ngừa có thể giúp hạn chế lây bệnh.

Triệu chứng viêm kết mạc cấp

Những dấu hiệu và triệu chứng của viêm kết mạc cấp

Triệu chứng của viêm kết mạc cấp bao gồm nhiều dấu hiệu phổ biến và đôi khi có thể trùng lặp với các bệnh lý mắt khác. Các triệu chứng này có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai mắt và mức độ nặng nhẹ tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Những triệu chứng thường gặp là:

• Đỏ mắt: Có thể nhìn thấy được ở phần tròng trắng của mắt (củng mạc) hoặc mặt trong của mí mắt.
• Tiết dịch ở mắt: Chất dịch thường đặc hơn so với nước mắt bình thường, có thể có màu vàng, xanh hoặc trắng, gây đóng vảy trên lông mi hoặc mí mắt. Đặc biệt là vào buổi sáng sau khi ngủ dậy, có thể làm khó mở mắt.
• Cảm giác cộm xốn: Cảm giác như có dị vật trong mắt dù không có gì trong đó.
• Nhìn mờ: Có thể xảy ra và thay đổi theo thời điểm.
• Khô mắt hoặc chảy nước mắt quá mức.
• Ngứa, đau hoặc kích ứng mắt.
• Cảm giác nóng rát ở mắt.
• Nhạy cảm với ánh sáng (hay còn gọi là sợ ánh sáng - photophobia).
• Sưng mí mắt.

Đỏ mắt là triệu chứng thường gặp nhất

Biến chứng của viêm kết mạc cấp

Nếu không điều trị kịp thời, viêm kết mạc cấp, đặc biệt do nhiễm trùng, có thể gây một số biến chứng nghiêm trọng:

• Bệnh mắt hột;
• Viêm màng bồ đào;
• Viêm loét giác mạc, viêm giác mạc - kết mạc;
• Áp xe, thủng, viêm toàn nhãn cầu và mù lòa;
• Nếu do dị ứng, có thể dẫn đến khô mắt, sẹo giác mạc, giảm thị lực, bội nhiễm vi khuẩn.

Viêm kết mạc cấp có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Hầu hết các trường hợp viêm kết mạc sẽ tự khỏi khi hệ miễn dịch của bạn hoạt động tốt. Tuy nhiên, nếu viêm kết mạc do nhiễm trùng hoặc các triệu chứng viêm kết mạc nặng hơn, bạn cần đến khám bác sĩ chuyên khoa mắt:

• Đỏ mắt và nhiều gỉ mắt, gỉ mắt có màu vàng, xanh hoặc có máu;
• Nhìn mờ;
• Nhạy cảm với ánh sáng nhiều.

Nguyên nhân viêm kết mạc cấp

Nguyên nhân của viêm kết mạc cấp có thể chia thành hai nhóm chính: Nguyên nhân nhiễm trùng và nguyên nhân không nhiễm trùng.

Nguyên nhân nhiễm trùng

Nhiễm trùng là nguyên nhân gây viêm kết mạc có khả năng lây lan sang mắt còn lại hoặc sang người khác. Nguyên nhân này được chia thành 4 nhóm nhỏ bao gồm virus, vi khuẩn, nấm và ký sinh trùng. Trong đó, viêm kết mạc do virus và vi khuẩn rất phổ biến, còn viêm kết mạc do nấm và ký sinh trùng hiếm gặp.

Viêm kết mạc do virus

• Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây viêm kết mạc cấp. Loại virus thường gặp nhất là nhóm adenovirus, gây ra nhiễm trùng đường hô hấp trên tương tự cảm lạnh hoặc cúm.
• Nhiều loại virus khác cũng có thể gây viêm kết mạc bao gồm sởi, quai bị, các virus gây herpes mắt, Molluscum contagiosum, enterovirus hoặc coxsackievirus (thường gây bệnh tay - chân - miệng, hiếm gặp), SARS-CoV-2 (virus gây COVID-19, hiếm gặp).

Viêm kết mạc do vi khuẩn

• Đây là nguyên nhân phổ biến thứ hai của viêm kết mạc nhiễm trùng.
• Nhiều nhóm vi khuẩn có thể gây viêm kết mạc cấp như Staphylococcus, Streptococcus, Haemophilus influenzae, một số loại vi khuẩn lây truyền qua đường tình dục như Chlamydia, Neisseria gonorrhoeae (lậu) và Treponema pallidum (giang mai). Khi các vi khuẩn này lây từ mẹ sang con trong quá trình sinh con, chúng có thể gây viêm kết mạc sơ sinh, dẫn đến tổn thương mắt vĩnh viễn hoặc mù lòa.

Neisseria gonorrhoeae

Viêm kết mạc do nấm và ký sinh trùng: Đây là nguyên nhân hiếm gặp nhưng vẫn có thể xảy ra trong một số trường hợp đặc biệt.

Nguyên nhân không nhiễm trùng

Đây là các nguyên nhân không có tính lây truyền từ người sang người, động vật sang người, hoặc từ các bề mặt bị ô nhiễm.

Dị ứng: Các chất gây dị ứng như nấm mốc, phấn hoa hoặc các chất kích ứng khác có thể gây viêm kết mạc dị ứng.

Chất kích thích hoặc chất độc hại:

• Bao gồm các sản phẩm như dầu gội, mỹ phẩm, kính áp tròng hoặc dung dịch vệ sinh kính áp tròng, bụi bẩn, khói, và clo trong hồ bơi.
• Một số loại thuốc, đặc biệt là thuốc điều trị glaucoma góc mở.

Chấn thương mắt: Những tổn thương vật lý gây tổn hại đến kết mạc.

Rối loạn miễn dịch hoặc các khối u kết mạc: Các rối loạn miễn dịch hoặc ung thư liên quan đến kết mạc cũng có thể là nguyên nhân gây bệnh.

Nguy cơ viêm kết mạc cấp

Những ai có nguy cơ mắc phải viêm kết mạc cấp?

Viêm kết mạc cấp có thể xảy ra ở bất kỳ ai, nhưng một số nhóm người có nguy cơ cao hơn:

• Người tiếp xúc với người bị viêm kết mạc nhiễm trùng: Dạng viêm kết mạc do virus hoặc vi khuẩn dễ lây lan từ người bệnh sang người khác.
• Trẻ nhỏ dưới 4 tuổi: Viêm kết mạc do vi khuẩn phổ biến hơn ở độ tuổi này.
• Người lớn và trẻ em: Viêm kết mạc do virus thường gặp ở mọi lứa tuổi, đặc biệt là trong mùa lạnh hoặc mùa cúm.
• Người có cơ địa dị ứng: Dị ứng theo mùa hoặc các bệnh liên quan đến dị ứng như chàm, viêm mũi dị ứng,...
• Người sử dụng kính áp tròng, đặc biệt là loại kính áp tròng sử dụng dài ngày.

Viêm kết mạc dị ứng

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải viêm kết mạc cấp

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh, bao gồm:

• Vệ sinh tay kém: Việc không rửa tay hoặc khử trùng tay thường xuyên dễ làm lây lan vi khuẩn hoặc virus từ tay lên mặt và mắt.
• Một số thời điểm trong năm: Viêm kết mạc dị ứng phổ biến hơn vào mùa xuân và mùa hè do phấn hoa và các chất gây dị ứng. Viêm kết mạc nhiễm trùng thường gặp trong mùa lạnh hoặc mùa cúm.
• Tiếp xúc với các chất gây dị ứng hoặc kích ứng: Như phấn hoa, mỹ phẩm, khói bụi, clo trong hồ bơi hoặc các chất hóa học độc hại.
• Dùng chung đồ dùng cá nhân: Các vật dụng như khăn mặt, khăn tắm, gối, mỹ phẩm, hoặc hộp đựng kính áp tròng có thể là trung gian lây lan vi khuẩn hoặc virus.
• Tiền sử bệnh lý: Những người có tiền sử dị ứng theo mùa, viêm da cơ địa hoặc các bệnh dị ứng khác có nguy cơ cao hơn.
• Sử dụng kính áp tròng: Đặc biệt là loại kính dùng trong thời gian dài mà không được vệ sinh đúng cách.

Phương pháp chẩn đoán & điều trị viêm kết mạc cấp

Phương pháp chẩn đoán và xét nghiệm viêm kết mạc cấp

Trong phần lớn các trường hợp, bác sĩ nội tổng hợp, bác sĩ mắt hoặc bác sĩ nhi khoa là người tiếp cận ban đầu với người bệnh viêm kết mạc cấp. Các bác sĩ có thể chẩn đoán viêm kết mạc thông qua việc hỏi về tình trạng sức khỏe gần đây và các triệu chứng của bệnh nhân như đỏ mắt, sưng mắt, ngứa, hoặc chảy dịch. Sau đó, bác sĩ sẽ tiến hành khám mắt để kiểm tra tình trạng đỏ, dịch tiết hoặc bất kỳ dấu hiệu bất thường nào trên kết mạc và mắt.

Trong một số trường hợp đặc biệt, bác sĩ có thể yêu cầu xét nghiệm để xác định nguyên nhân chính xác:

• Lấy mẫu dịch mắt: Mẫu dịch này được gửi đến phòng thí nghiệm để phân tích và nuôi cấy, nhằm xác định vi khuẩn hoặc tác nhân gây bệnh cụ thể.
• Khi nghi ngờ các nguyên nhân lây nhiễm có nguy cơ cao, chẳng hạn như có dị vật trong mắt, nhiễm vi khuẩn nghiêm trọng, nhiễm vi khuẩn lây truyền qua đường tình dục, cần lấy dịch mắt để nuôi cấy và làm kháng sinh đồ.

Trong những ngày hoặc tuần tiếp theo, bác sĩ có thể đề nghị bạn đến khám lại với bác sĩ chuyên khoa mắt để kiểm tra đáp ứng điều trị của mắt và điều chỉnh phương pháp điều trị nếu cần thiết.

Nuôi cấy vi khuẩn

Điều trị

Các phương pháp điều trị viêm kết mạc cấp thường tập trung vào giảm triệu chứng hoặc điều trị nguyên nhân gây bệnh.

Thuốc giảm triệu chứng

Corticosteroids hoặc thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) như ibuprofen giúp giảm viêm và sưng.

Thuốc nhỏ mắt hoặc nước mắt nhân tạo có tác dụng giúp giảm cảm giác khó chịu và khô mắt.

Thuốc điều trị nguyên nhân cụ thể

Viêm kết mạc do vi khuẩn: Sử dụng kháng sinh dưới dạng thuốc nhỏ mắt, mỡ tra mắt hoặc thuốc uống để tiêu diệt vi khuẩn.

Viêm kết mạc do virus:

• Không cần điều trị đặc hiệu, trừ khi do các virus như herpes simplex, varicella-zoster hoặc các bệnh lây qua đường tình dục. Trong trường hợp này, cần dùng thuốc kháng virus để ngăn ngừa các tổn thương vĩnh viễn.
• Viêm kết mạc do virus thường tự khỏi trong 2-3 tuần.

Viêm kết mạc do nấm hoặc ký sinh trùng: Dùng thuốc kháng nấm hoặc kháng ký sinh trùng theo chỉ định.

Viêm kết mạc liên quan đến miễn dịch: Dùng thuốc để hạn chế tổn thương mô mắt do hệ miễn dịch gây ra.

Viêm kết mạc dị ứng:

• Sử dụng thuốc kháng histamin, ổn định tế bào mast hoặc thuốc chống viêm (như thuốc co mạch, steroid).
• Các thuốc không kê đơn cũng có thể hiệu quả để giảm tình trạng dị ứng.

Hình minh họa cho thuốc kháng histamin

Lưu ý rằng kháng sinh chỉ điều trị nhiễm khuẩn, không có tác dụng với viêm kết mạc do virus hoặc dị ứng. Phải dùng kháng sinh đủ liều theo chỉ định, không ngừng thuốc giữa chừng ngay cả khi triệu chứng cải thiện.

Điều trị không dùng thuốc

• Chườm ấm hoặc lạnh: Giúp giảm sưng, làm sạch dịch tiết và làm dịu mắt.
• Vệ sinh mắt: Dùng khăn ướt để làm sạch mí mắt và dịch tiết.
• Tạm ngừng đeo kính áp tròng, bỏ kính áp tròng đã dùng trước đó, khử trùng kính áp tròng qua đêm trước khi tái sử dụng, thay hộp đựng kính và các phụ kiện liên quan.
• Tránh dùng mỹ phẩm dùng cho mắt đã sử dụng trước khi bị bệnh.

Chế độ sinh hoạt & phòng ngừa viêm kết mạc cấp

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của viêm kết mạc cấp

Chế độ sinh hoạt

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn trước và sau khi chạm vào mắt.
• Sử dụng khăn giấy sạch hoặc khăn bông mềm, dùng một lần để lau dịch mắt.
• Tránh dụi mắt, dùng chung khăn mặt, gối, hoặc mỹ phẩm mắt.
• Không sử dụng chung kính áp tròng hoặc hộp đựng kính.
• Đeo kính râm để bảo vệ mắt khỏi ánh sáng mặt trời và gió bụi.
• Tránh sử dụng máy tính hoặc điện thoại trong thời gian dài để giảm mỏi mắt.
• Chỉ dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, tránh các loại thuốc không rõ nguồn gốc.
• Hạn chế các hoạt động gây căng thẳng cho mắt, đặc biệt khi mắt đang có triệu chứng đỏ, đau hoặc chảy nước mắt.

Sử dụng kính áp tròng hợp vệ sinh

Chế độ dinh dưỡng

• Tăng cường vitamin A: Các thực phẩm như cà rốt, khoai lang, bí đỏ, gan động vật giúp cải thiện sức khỏe mắt.
• Bổ sung vitamin C: Cam, chanh, dâu tây, kiwi giúp tăng cường sức đề kháng và giảm viêm nhiễm.
• Cung cấp omega-3: Các loại cá béo (cá hồi, cá thu), hạt lanh, quả óc chó hỗ trợ chống khô mắt.
• Thực phẩm giàu kẽm: Hàu, thịt bò, trứng, và các loại hạt giúp tăng cường khả năng hồi phục của mắt.
• Uống đủ nước: Duy trì cơ thể đủ nước giúp mắt không bị khô và loại bỏ các chất độc hại.

Phòng ngừa viêm kết mạc cấp

Một số dạng viêm kết mạc có thể phòng ngừa được và bạn cũng có thể giảm nguy cơ mắc phải nhiều dạng khác bằng cách thực hiện các biện pháp sau:

• Rửa tay thường xuyên, sử dụng xà phòng và nước sạch để rửa nếu tay bẩn. Nếu tay không bẩn, có thể dùng dung dịch rửa tay chứa ít nhất 60% cồn.
• Vệ sinh mắt: Hạn chế chạm vào mắt bằng tay khi chưa rửa sạch.
• Đảm bảo sử dụng đúng loại bảo vệ phù hợp với công việc (kính bảo hộ khi làm việc với hóa chất, bụi, hoặc vật liệu nguy hiểm). Kính cận hoặc kính thời trang không đủ để bảo vệ mắt.
• Không dùng chung đồ dùng liên quan đến mắt như khăn mặt, gối, mỹ phẩm mắt (như mascara, bút kẻ mắt), hoặc kính áp tròng. Các vật dụng này có thể dễ dàng lây lan viêm kết mạc, ngay cả trước khi triệu chứng xuất hiện.
• Đảm bảo an toàn khi sử dụng thuốc nhỏ mắt, tránh làm nhiễm bẩn lọ thuốc nhỏ mắt, không để đầu lọ thuốc chạm vào mắt hoặc da mặt. Đóng chặt nắp sau khi sử dụng và rửa tay lại một lần nữa.