Viêm màng não mô cầu AC là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Viêm màng não mô cầu là thuật ngữ dùng để chỉ dạng viêm màng não do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Có tổng cộng 13 chủng huyết thanh của vi khuẩn này, trong đó viêm màng não mô cầu AC là do chủng huyết thanh A và C gây ra. Dạng viêm màng não này có tỷ lệ mắc bệnh và tử vong cao và là một cấp cứu y khoa cần được điều trị ngay. Bệnh có thể phòng ngừa được bằng cách tiêm vắc xin.

Tìm hiểu chung viêm màng não mô cầu ac

Viêm màng não là một bệnh lý nhiễm trùng hoặc viêm ảnh hưởng đến các màng bao quanh não và tủy sống, còn gọi là màng não. Trong đó, viêm màng não mô cầu là một dạng do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Loại vi khuẩn này bao gồm nhiều nhóm huyết thanh khác nhau. Viêm màng não mô cầu AC đề cập đến tình trạng viêm màng não do hai nhóm huyết thanh A và C gây ra.

Bệnh viêm màng não mô cầu AC có tỷ lệ mắc và tử vong cao. Đây là một trường hợp cấp cứu y khoa, với các triệu chứng có thể từ sốt nhẹ thoáng qua đến nhiễm khuẩn huyết tối cấp và sốc nhiễm trùng.

Triệu chứng viêm màng não mô cầu ac

Những dấu hiệu và triệu chứng của viêm màng não mô cầu AC​

Ban đầu, các dấu hiệu viêm màng não mô cầu AC có thể giống với dấu hiệu của cúm mùa. Người lớn mắc phải viêm màng não mô cầu AC sẽ có các triệu chứng như sau:

• Sốt;
• Cứng cổ;
• Rối loạn tri giác;
• Đau đầu;
• Buồn nôn, nôn;
• Sợ ánh sáng;
• Phát ban xuất huyết ở các chi;
• Đau cơ.

Sốt, cứng cổ, rối loạn tri giác là ba triệu chứng điển hình của viêm màng não mô cầu

Trẻ nhỏ có thể có các biểu hiện không đặc hiệu như cáu kỉnh, khóc quấy, lờ đờ và một số trường hợp có thóp phồng.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh viêm màng não mô cầu AC​

Các biến chứng khi mắc viêm màng não mô cầu AC có thể chia thành hai nhóm biến chứng sớm hoặc muộn.

Biến chứng sớm bao gồm:

• Phù não;
• Não úng thuỷ;
• Sốc nhiễm trùng;
• Đông máu nội mạch rải rác;
• Suy đa cơ quan;
• Suy thượng thận cấp;
• Rối loạn điện giải.

Các biến chứng muộn có thể bao gồm:

• Đau mãn tính;
• Suy giảm thần kinh;
• Suy giảm thị lực;
• Co giật;
• Rối loạn căng thẳng sau chấn thương.

Đây là một bệnh lý nặng nề có thể dẫn đến nhiều biến chứng khác nhau. Bất kể nền y học đã có nhiều tiến bộ trong việc ngăn ngừa bệnh, nhưng tỷ lệ tử vong vẫn nằm trong khoảng từ 5% đến 15% đối với những người được điều trị, và tăng lên 50% đối với người không được điều trị.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Nếu bạn gặp bất kỳ triệu chứng nào kể trên, hãy nhanh chóng liên hệ với bác sĩ để được thăm khám và tư vấn kịp thời. Việc phát hiện và điều trị sớm có thể giúp hạn chế các biến chứng nghiêm trọng, đồng thời hỗ trợ quá trình hồi phục sức khỏe nhanh hơn.

Nguyên nhân viêm màng não mô cầu ac

Neisseria meningitidis là tác nhân gây bệnh viêm màng não mô cầu và là nguyên nhân phổ biến thứ hai của viêm màng não do vi khuẩn tại Mỹ. Vi khuẩn này có dạng song cầu khuẩn gram âm, hình hạt cà phê hoặc hình thận, và sinh trưởng trong điều kiện yếm khí.

Neisseria meningitidis có đặc tính catalase dương, có khả năng oxy hóa glucose và maltose, làm thay đổi pH môi trường, giúp phân biệt với Neisseria gonorrhoeae (vi khuẩn lậu), vốn không thể oxy hóa maltose.

Vi khuẩn Neisseria meningitidis chủ yếu cư trú ở vùng mũi họng, nhưng cũng có thể hiện diện ở các vị trí khác như niêm mạc hậu môn, kết mạc và đường sinh dục.

Vi khuẩn Neisseria meningitidis chủng huyết thanh A và C là nguyên nhân gây viêm màng não mô cầu AC

Dựa vào cấu trúc polysaccharide vỏ, vi khuẩn được chia thành các nhóm huyết thanh. Trong số 13 nhóm huyết thanh, các nhóm A, B, C, X, Y, Z, W-135 và L là nguyên nhân chủ yếu gây bệnh ở người. Các chủng không có vỏ thường chỉ được tìm thấy ở người mang vi khuẩn không triệu chứng và hiếm khi gây bệnh xâm lấn.

Nguy cơ viêm màng não mô cầu ac

Những ai có nguy cơ mắc phải viêm màng não mô cầu AC​?

Người ta ước tính rằng viêm màng não mô cầu nói chung, có thể gây ra 1,2 triệu ca nhiễm trùng mỗi năm, với tỷ lệ tử vong khoảng 135.000 ca trên toàn thế giới.

Trẻ sơ sinh và thanh thiếu niên dễ bị mắc bệnh viêm màng não mô cầu nhất do tỷ lệ xâm nhập vào vòm họng cao.

Về nhóm huyết thanh thì nhóm A gây bệnh ưu thế ở châu Phi và châu Á. Trong khi đó, các nhóm huyết thanh B, C và Y chiếm ưu thế ở các khu vực khác nhau bao gồm Bắc Mỹ và châu Âu.

Về giới tính, tỷ lệ mắc viêm màng não mô cầu ở nam giới có cao hơn một chút so với nữ giới.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải Viêm màng não mô cầu AC​

Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải viêm màng não mô cầu AC bao gồm:

• Sống làm việc trong môi trường đông đúc như trại quân đội, trường học.
• Người bệnh có suy giảm miễn dịch như người bệnh HIV/AIDS.
• Trẻ sơ sinh dưới một tuổi cũng có nguy cơ mắc cao hơn.
• Thiếu hụt bổ thể sớm và muộn làm tăng nguy cơ mắc viêm màng não mô cầu.
• Dùng thuốc ức chế bổ thể như eculizumab làm tăng nguy cơ tử vong do mắc viêm màng não mô cầu gấp 1000 đến 2000 lần.

Đang dùng thuốc eculizumab làm tăng nguy cơ tử vong do mắc viêm màng não mô cầu gấp 2000 lần

Phương pháp chẩn đoán & điều trị viêm màng não mô cầu ac

Phương pháp chẩn đoán và xét nghiệm viêm màng não mô cầu AC​

Bên cạnh việc hỏi bệnh và thăm khám lâm sàng cẩn thận thì việc chẩn đoán bệnh viêm màng não mô cầu AC có phần khó khăn vì các triệu chứng giống với các bệnh khác, như cúm.

Bác sĩ sẽ yêu cầu các xét nghiệm để giúp chẩn đoán xác định bệnh, chẩn đoán loại trừ các nguyên nhân khác cũng như tìm ra các biến chứng. Các xét nghiệm có thể được thực hiện bao gồm:

• Xét nghiệm máu: Tổng phân tích tế bào máu, đông máu và nuôi cấy máu là các xét nghiệm ban đầu, cũng như đánh giá tình trạng nhiễm trùng.
• Chọc dò tủy sống: Dịch não tủy sẽ được phân lập, gửi đi nhuộm Gram, nuôi cấy và làm PCR để chẩn đoán.
• Hình ảnh học: Các hình ảnh học có thể được thực hiện nếu bác sĩ đánh giá bạn cần chụp CT trước. Các yếu tố cần chụp CT scan não bao gồm trên 60 tuổi, có khiếm khuyết thần kinh khu trú, rối loạn ý thức, suy giảm miễn dịch, co giật mới khởi phát, tiền sử bệnh thần kinh trung ương và phù gai thị.

Điều trị viêm màng não mô cầu AC​

Viêm màng não mô cầu AC là một cấp cứu y tế, biểu hiện bằng hội chứng nhiễm trùng huyết nặng, sốt, xuất huyết, đòi hỏi hồi sức nhanh chóng và dùng kháng sinh. Bên cạnh đó, bác sĩ sẽ kê các thuốc giúp kiểm soát các triệu chứng mà bạn gặp phải.

Hồi sức

Bác sĩ sẽ đánh giá và thực hiện ổn định huyết động trước. Có thể cần phải đặt nội khí quản sớm nếu có suy hô hấp, sốc, co giật, tăng áp lực nội sọ.

Bệnh thường diễn tiến dẫn đến truỵ mạch nên việc hồi sức bao gồm ổn định huyết áp và cung cấp đủ tưới máu mô, hồi sức dịch, bổ sung thuốc co mạch khi cần.

Kháng sinh

Bác sĩ sẽ cho kháng sinh ngay nếu có nghi ngờ bạn bị viêm màng não mô cầu AC, mà có thể không cần chờ các kết quả xét nghiệm khác. Liệu trình điều trị kháng sinh thường trong 7 ngày, loại kháng sinh sẽ tùy thuộc vào kinh nghiệm (kháng sinh phổ rộng trước khi có kết quả kháng sinh đồ).

Steroid

Theo kinh nghiệm, người bệnh được dùng một liều dexamethasone, nhưng việc sử dụng corticosteroid vẫn còn gây tranh cãi.

Chế độ sinh hoạt & phòng ngừa viêm màng não mô cầu ac

Những thói quen sinh hoạt giúp hạn chế diễn tiến của viêm màng não mô cầu AC​

Chế độ sinh hoạt

Để hạn chế diễn tiến của viêm màng não mô cầu AC, bạn nên thực hiện như sau:

• Tuân thủ theo hướng dẫn điều trị kháng sinh của bác sĩ.
• Thực hiện theo dõi các triệu chứng và tái khám ngay khi có các dấu hiệu bất thường.
• Tái khám đúng lịch hẹn của bác sĩ để theo dõi tình trạng bệnh.
• Không tự ý ngưng thuốc dù cho các triệu chứng bệnh đã thuyên giảm.

Chế độ dinh dưỡng

Duy trì một chế độ ăn đầy đủ các nhóm chất, cung cấp đầy đủ dinh dưỡng là cần thiết hỗ trợ cho quá trình hồi phục bệnh.

Phòng ngừa viêm màng não mô cầu AC​

Phương pháp phòng ngừa đặc hiệu:

Bệnh viêm màng não mô cầu AC tốt nhất nên được phòng ngừa bằng cách tiêm vắc xin. Hiện tại, Trung tâm Tiêm chủng Long Châu có:

• Vắc xin Menactra: Giúp ngăn ngừa viêm màng não mô cầu ACYW (ngăn ngừa 4 nhóm chủng huyết thanh A, C, Y và W-135), dành cho trẻ từ 9 tháng đến dưới 56 tuổi.
• Vắc xin MenQuadfi: Vắc xin liên hợp thế hệ mới, cũng phòng ngừa các nhóm A, C, W, Y, dành cho trẻ từ 12 tháng tuổi trở lên. MenQuadfi là chỉ cần tiêm một liều duy nhất, giúp tăng cường hiệu quả miễn dịch và khả năng dung nạp tốt.

Bạn có thể liên hệ với Trung tâm Tiêm chủng Long Châu để được hỗ trợ tư vấn và đặt lịch tiêm chủng các loại vắc xin viêm màng não mô cầu phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe.

Vắc xin Menactra giúp ngăn ngừa viêm màng não mô cầu AC

Phương pháp phòng ngừa không đặc hiệu:

Các phương pháp có thể giúp giảm lây nhiễm viêm màng não mô cầu AC bao gồm:

• Tuân thủ các biện pháp ngăn ngừa giọt bắn như tránh xa người có nghi ngờ bị viêm màng não mô cầu AC.
• Rửa tay kỹ lưỡng thường xuyên, tránh chạm vào mắt, mũi, miệng nếu tay không sạch.
• Uống kháng sinh phòng ngừa theo hướng dẫn của bác sĩ nếu có tiếp xúc với người bệnh.