Viêm não Nhật Bản B là gì? Triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa

Viêm não Nhật Bản B là một bệnh nhiễm trùng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng mà bạn có thể mắc phải do muỗi đốt ở một số nơi trên thế giới. Nếu bạn có kế hoạch du lịch đến các vùng có nguy cơ này, việc tiêm vắc-xin có thể giúp bạn phòng tránh bệnh. Việt Nam cũng nằm trong số các quốc gia ở khu vực có nguy cơ mắc viêm não Nhật B, do đó, việc cân nhắc tiêm vắc-xin cũng là cần thiết để có thể giúp ngăn ngừa bệnh.

Tìm hiểu chung viêm não nhật bản b

Viêm não Nhật Bản B là gì?

Viêm não là tình trạng viêm cấp tính của não, có thể gây ra do nhiều nguyên nhân khác nhau. Trong đó, nhiễm trùng do virus là nguyên nhân quan trọng gây viêm não, một trong số đó là viêm não Nhật Bản B.

Viêm não Nhật Bản B là bệnh lưu hành ở nhiều nơi trên thế giới, đặc biệt là ở khu vực Nam Á và Đông Nam Á, bao gồm cả Việt Nam. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, viêm não Nhật Bản B là nguyên nhân chính gây viêm não với ước tính 100.000 ca lâm sàng mỗi năm.

Mặc dù viêm não Nhật Bản B có triệu chứng rất hiếm gặp, tuy nhiên, tỷ lệ tử vong ở những người bị viêm não Nhật Bản B có thể lên tới 30%. Các di chứng về thần kinh, nhận thức và hành vi vĩnh viễn xảy ra ở 30% đến 50% người bị viêm não.

Không có cách để chữa bệnh này, do đó việc điều trị tập trung vào giảm các triệu chứng và hỗ trợ người bệnh vượt qua tình trạng nhiễm trùng. Đồng thời, việc phòng ngừa bệnh cũng được coi là vấn đề quan trọng. Hiện tại thì đã có vắc-xin để phòng ngừa viêm não Nhật Bản B. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo đưa vắc-xin viêm não Nhật Bản B vào lịch tiêm chủng ở các quốc gia có bệnh lưu hành.

Triệu chứng viêm não nhật bản b

Những dấu hiệu và triệu chứng của viêm não Nhật Bản B

Hầu hết các trường hợp mắc viêm não Nhật Bản B đều nhẹ (sốt và đau đầu) hoặc không có triệu chứng rõ ràng, nhưng khoảng 1 trong 250 trường hợp nhiễm trùng dẫn đến bệnh lâm sàng nghiêm trọng. Thời gian ủ bệnh dao động từ 4 đến 14 ngày. Ở trẻ em, đau bụng và nôn có thể là các triệu chứng ban đầu chủ yếu. Trường hợp bệnh nặng được đặc trưng bởi các triệu chứng như:

• Sốt cao khởi phát nhanh;
• Đau đầu;
• Cứng cổ;
• Mất phương hướng;
• Hôn mê;
• Co giật;
• Liệt cứng và cuối cùng là tử vong.

Quá trình bệnh có thể được chia làm 4 giai đoạn như sau:

• Giai đoạn tiền triệu: Người bệnh có sốt cao kèm đau đầu, nôn, khó chịu, chán ăn.
• Giai đoạn cấp tính: Bắt đầu có sự thay đổi về cảm giác, co giật, các khiếm khuyết thần kinh khu trú, tăng áp lực nội sọ.
• Giai đoạn giảm sốt: Đây là giai đoạn thứ 3, các triệu chứng cấp tính giảm dần, các triệu chứng ngoại tháp nổi bật như cứng cơ, run, loạn trương lực cơ, rối loạn vận động.
• Giai đoạn di chứng: Đây là giai đoạn cuối cùng, người bệnh vượt qua bệnh và sống sót sẽ có những di chứng thần kinh vĩnh viễn.

Co giật là một trong các triệu chứng của viêm não Nhật Bản B

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh viêm não Nhật Bản B

Viêm não Nhật Bản B có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng thậm chí có thể dẫn đến tử vong. Tỷ lệ tử vong có thể lên tới 30% ở những người có triệu chứng bệnh. Trong số những người sống sót, 20 - 30% bị di chứng vĩnh viễn về nhận thức, hành vi hoặc thần kinh như co giật, mất thính lực hoặc thị lực, các vấn đề về lời nói, ngôn ngữ, trí nhớ và giao tiếp hoặc yếu chân tay.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Bạn nên đến gặp bác sĩ để được tư vấn tiêm ngừa nếu muốn du lịch hoặc di chuyển đến khu vực có dịch bệnh viêm não Nhật Bản B lưu hành. Đồng thời, khi có các triệu chứng nghi ngờ mắc viêm não Nhật Bản B, bạn cũng cần đến cơ sở y tế để được theo dõi và chăm sóc phù hợp.

Nguyên nhân viêm não nhật bản b

Viêm não Nhật Bản B là bệnh do virus gây ra, thường được tìm thấy ở khu vực Châu Á và Thái Bình Dương. Virus viêm não Nhật Bản B thuộc họ Flavivirus, cùng chi với các virus khác như virus Zika, virus Tây sông Nile và virus sốt xuất huyết.

Virus viêm não Nhật Bản B lây truyền sang người thông qua vết cắn của muỗi bị nhiễm bệnh, thuộc loài Culex (chủ yếu là Culex tritaeniorhynchus). Virus tồn tại trong chu kỳ lây truyền giữa muỗi, lợn và/ hoặc chim nước. Con người, một khi tình cờ bị nhiễm virus, do không phát triển đủ lượng virus trong máu để lây nhiễm cho muỗi hút máu, nên chu kỳ tiếp theo không xảy ra.

Virus viêm não Nhật Bản B không lây truyền qua ho, hắt hơi hay chạm vào động vật. Virus cũng không lây truyền từ người sang người, ngoại trừ một số trường hợp hiếm có ghi nhận nhiễm bệnh qua truyền máu.

Virus viêm não Nhật Bản B lây truyền sang người thông qua vết cắn của muỗi bị nhiễm bệnh

Nguy cơ viêm não nhật bản b

Những ai có nguy cơ mắc phải viêm não Nhật Bản B?

Mặc dù viêm não Nhật Bản B có thể ảnh hưởng đến mọi đối tượng, nhưng ở các vùng lưu hành bệnh, đây được xem là bệnh của trẻ em. Phần lớn các trường hợp xảy ra ở trẻ em dưới 15 tuổi. Người lớn tại các quốc gia lưu hành bệnh hầu hết đều có khả năng miễn dịch tự nhiên sau khi nhiễm bệnh thời thơ ấu.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải viêm não Nhật Bản B

Các yếu tố có thể làm gia tăng nguy cơ mắc viêm não Nhật Bản B khi bạn di chuyển, du lịch đến khu vực bệnh lưu hành bao gồm:

• Thời gian đi lại dài hơn;
• Đi du lịch trong mùa lây truyền virus viêm não Nhật Bản;
• Dành thời gian ở vùng nông thôn;
• Tham gia nhiều hoạt động ngoài trời;
• Ở nơi không có điều hoà, không có màn che hoặc mùng khi ngủ.

Phương pháp chẩn đoán & điều trị viêm não nhật bản b

Phương pháp chẩn đoán và xét nghiệm viêm não Nhật Bản B

Các trường hợp sống hoặc đi đến vùng có lưu hành bệnh viêm não Nhật Bản B được coi là trường hợp nghi nghi mắc bệnh.

Chẩn đoán ban đầu có thể được thực hiện bằng cách khám lâm sàng và chọc dịch não tuỷ. Cần các xét nghiệm trong phòng thí nghiệm để xác nhận tác nhân virus viêm não Nhật Bản B cũng như loại trừ các nguyên nhân gây viêm não khác.

Chẩn đoán viêm não Nhật Bản B dựa trên xét nghiệm dịch não tuỷ

Điều trị viêm não Nhật Bản B

Viêm não Nhật Bản B là một trường hợp cấp cứu y tế và cần được chăm sóc y tế khẩn cấp. Không có phương pháp điều trị kháng virus nào cho bệnh nhân viêm não Nhật Bản B. Việc điều trị chỉ mang tính hỗ trợ, làm ổn định và giảm các triệu chứng cho người bệnh.

Những người bệnh viêm não Nhật Bản thường cần được điều trị và chăm sóc lâu dài, bao gồm cả phục hồi chức năng. Những khuyết tật về não vĩnh viễn có thể có những tác động về mặt y tế, giáo dục, xã hội và nhân quyền.

Về các điều trị hiện tại, có thể bao gồm:

• Dinh dưỡng tốt để cải thiện tiên lượng bệnh;
• Quản lý tăng áp lực nội sọ;
• Kiểm soát co giật và giảm thiểu tổn thương thần kinh.

Chế độ sinh hoạt & phòng ngừa viêm não nhật bản b

Những thói quen sinh hoạt giúp hạn chế diễn tiến của viêm não Nhật Bản B

Không có cách sinh hoạt nào có thể giúp hạn chế diễn tiến của bệnh. Đây là một trường hợp cấp cứu y tế và cần được điều trị tại bệnh viện. Do đó, hãy tuân thủ theo hướng dẫn điều trị của bác sĩ để giúp ổn định và vượt qua được bệnh.

Khi đã vượt qua được bệnh, những di chứng còn lại vẫn rất lớn đối với cá nhân và gia đình. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, các cá nhân và gia đình có thành viên bị khuyết tật do viêm não nên được khuyến khích tìm kiếm các dịch vụ và hướng dẫn từ các Tổ chức Người khuyết tật địa phương và quốc gia cũng như các tổ chức khác tập trung vào người khuyết tật, những tổ chức có thể cung cấp lời khuyên quan trọng về quyền hợp pháp, cơ hội kinh tế và sự tham gia xã hội để đảm bảo những người bị khuyết tật do viêm não có thể sống một cuộc sống trọn vẹn và bổ ích.

Phòng ngừa viêm não Nhật Bản B

Đặc hiệu

Hiện tại đã có sẵn vắc-xin an toàn và hiệu quả để phòng ngừa bệnh viêm não Nhật Bản B. Hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ để tiêm vắc-xin cho trẻ trong trong chương trình tiêm chủng. Đồng thời, tham khảo ý kiến bác sĩ để được tiêm phòng nếu bạn có kế hoạch du lịch, di chuyển đến khu vực đang lưu hành bệnh viêm não Nhật Bản B.

Hiện nay, tại Trung tâm Tiêm chủng Long Châu, có 3 loại vắc xin phòng viêm não Nhật Bản B là:

• Jevax: Dành cho trẻ từ tròn 12 tháng tuổi trở lên.
• JEEV: Dành cho đối tượng từ 1 đến 49 tuổi.
• Imojev: Cho người tròn 09 tháng tuổi trở lên.

Mỗi loại vắc xin có lịch tiêm và độ tuổi áp dụng khác nhau. Bạn có thể chuyển đổi giữa các loại vắc xin này trong một số trường hợp, nhưng cần tuân thủ hướng dẫn cụ thể từ bác sĩ.

Hiện tại đã có vắc-xin phòng ngừa viêm não Nhật Bản B

Không đặc hiệu

Các phương pháp phòng ngừa không đặc hiệu bao gồm phòng ngừa nhiễm trùng, tránh bị muỗi đốt, bao gồm:

• Sử dụng màn che, màn tránh muỗi.
• Mặc quần áo tay dài, sử dụng thuốc chống muỗi.
• Vệ sinh môi trường, tránh ao tù nước đọng là môi trường sinh sản của muỗi.
• Không xử lý động vật bị nhiễm bệnh sống hoặc chết.
• Tránh tiếp xúc bằng tay trần khi xử lý bất kỳ động vật chết nào.
• Nếu bạn đang vứt bỏ động vật chết, hãy sử dụng găng tay hoặc túi nilon đôi để đặt xác động vật vào thùng rác.
• Luôn tuân thủ hướng dẫn nấu chín thịt.